Eén op de vier werknemers is wel eens gepest

`Elke dag een koude douche'

door Erik Bogaards

Pesten beperkt zich niet alleen tot het schoolplein. Ook op de werkvloer slaan plaaggeesten hun slag. De gevolgen zijn groot en verschillen van een verziekte werksfeer tot zelfmoord. Op dit probleem rust een taboe omdat slachtoffers en werkgevers zich schamen.

Hoe het is om door collega's te worden gepest? ,,Alsof je elke dag onder een koude douche stapt'', antwoordt Petra*. Ze werkte op een afdeling administratie waar drie directe collega's haar bijna een jaar lang te grazen hebben genomen.

Vanaf de eerste week ging het al mis. ,,Ik had een paar ideetjes over hoe het werk anders kon worden aangepakt en dat werd me niet in dank afgenomen'', aldus het slachtoffer.

De pestkoppen sloten haar meteen buiten. Dat begon 's ochtends al. ,,Als ik binnenkwam zaten die dames aan de koffie en was ik niet welkom. Eerst dacht ik: niks van aantrekken. Gewoon je werk goed doen, dan waait het wel over.''

Maar het waaide niet over. Het werd alleen maar erger. Na verloop van tijd kon Petra in de ogen van haar collega's niks meer goed doen. De directie riep haar zelfs op het matje. De collega's hadden verteld dat ze haar werk niet goed deed. Tijdens dit gesprek werd duidelijk dat zij eerder te veel hooi op haar vork had genomen dan dat ze iets fout had gedaan.

Petra is niet het enige slachtoffer van treiteren. Eén op de vier werknemers is wel eens gepest. En dat blijft niet zonder gevolgen. 22 Procent van de slachtoffers meldt zich ziek door de spanningen die pesterijen met zich meebrengen. Ook Petra kreeg lichamelijke klachten. ,,Sindsdien heb ik last van een hoge bloeddruk'', vertelt ze.

Waarom mensen elkaar dit aandoen is niet helemaal duidelijk. Ook Petra kan alleen maar gissen naar de motieven.

Volgens de vakbond FNV verwachten sommigen er voordeel aan te hebben, zoals een betere werkplek of het afreageren van frustratie. Anderen wijzen het slachtoffer als schuldige aan. Die zou dit over zich afroepen door zich niet aan te passen aan de groep. Iemand die er de kantjes vanaf loopt, roept irritaties op. Maar dat geldt net zo goed voor iemand die in de ogen van zijn collega's te ambitieus is.

Bovendien zou er een verband zijn tussen het soort organisatie en pestgedrag. ,,Bedrijven waar de productie centraal staat in plaats van mensen, zijn kwetsbaar'', zegt Alie Kuiper. Haar bureau Bezemer en Kuiper adviseert bedrijven bij het maken van beleid tegen ongewenste omgangsvormen, zoals pesten.

,,Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet (arbowet) is een werkgever verplicht het personeel zo veel mogelijk te beschermen tegen psychisch of fysiek lastigvallen en bedreigingen'', aldus Kuiper.

Zij pleit onder meer voor het aanstellen van een vertrouwenspersoon. ,,Dat is eigenlijk een soort ehbo'er voor ongewenste omgangsvormen. Hij of zij regelt de eerste opvang. Bijvoorbeeld door een luisterend oor te bieden of door met het slachtoffer te kijken naar mogelijke oplossingen. Af en toe verwijst een vertrouwenspersoon een zaak door naar de Arbeidsinspectie.''

Maar de rol van de inspectie is beperkt. Die kan alleen controleren of een bedrijf een goede klachtenprocedure heeft en mag klachten over pesten niet inhoudelijk behandelen.

Ook de rol van vertrouwenspersonen wordt door sommigen in twijfel getrokken. Zo heeft Petra die bewust gemeden om de lieve vrede te bewaren. Na acht maanden is zij op eigen verzoek overgeplaatst naar een andere afdeling.

Kuiper erkent dat het aanstellen van een vertrouwenspersoon niet zaligmakend is. ,,We kregen een telefoontje van iemand die werkt bij een financiële instelling. Ze hadden daar alles keurig geregeld: een vertrouwenspersoon, klachtencommissie noem maar op. Maar een klacht over een ongewenste omgangsvorm werd slecht onderzocht. Omdat het hier om een directeur ging, durfden ze hem niet aan te pakken. De dader heeft zijn baan gehouden en het slachtoffer gaat ergens anders aan de slag.''

,,Maar het kan anders'', vertelt Kuiper. ,,We kregen het verzoek een klacht te onderzoeken bij een middelgroot productiebedrijf waar geen beleid was tegen pesten op het werk. Een voorman maakte al een paar jaar misbruik van de situatie en schoffeerde het personeel. Tijdens zijn ziekte trokken een paar slachtoffers bij de directie aan de bel. Die ondernam stappen tegen de boosdoener. Uiteindelijk leidde dit tot het ontslag van de de dader.''

Deze voorbeelden geven aan dat alleen het aanstellen van een vertrouwenspersoon niet genoeg is om het probleem op te lossen. ,,Het succes hangt af van de bereidheid om pesten op het werk echt aan te pakken'', aldus Kuiper. Natuurlijk kunnen slachtoffers ook zelf stappen ondernemen. Ook Petra zou het anders aanpakken als ze het nog eens mocht overdoen. ,,Ik zou eerder actie ondernemen. Soms is het beter je mond open te trekken, want voor je het weet is pesten gewoon.''

* Om de privacy van de betrokkene te beschermen is haar naam gefingeerd.

Meer informatie over of hulp bij pesten op het werk is onder meer te krijgen bij: FNV Vakcentrale, postbus 8456, 1005 AL Amsterdam tel: 020-5816300; Elke dinsdagochtend heeft Bureau Bezemer en Kuiper tussen 10 en 13 een telefonisch spreekuur voor vragen over beleid tegen pesten, tel. 010-2400907. De Arbeidsinspectie is te bereiken op het gratis telefoonnummer: 0800-9051.