|
Tsjechië
- Hoe goed je het ook bedoelt, zeg de Tsjechen niet
wat ze te doen of te laten hebben. Ze houden niet van
betutteling of betweterigheid en vooral niet vanwege
buitenlanders. Tsjechen zijn trots. Overtreed je deze
regel, dan stel je meteen een afkoeling vast.
- Thuis Bent u
door Tsjechen aan huis uitgenodigd, zorg dan voor een kadootje. Geef in de
regel geen dure geschenken, want dan breng je de gastheer/vrouw in
verlegenheid en dat bederft meteen de sfeer.
Mogelijke kadootjes zijn: bloemen (voor de gastvrouw), chokolade, pralines,
koffie, een fles Becherovka, wijn (kwaliteitswijn uit Moravië), cognac of
iets uit je eigen land. Voor de kinderen: snoepgoed, speelgoed. Bij een
verjaardag, huwelijk of andere speciale gelegenheden geef je natuurlijk een
gepast waardevol geschenk.
Aan de voordeur doen de Tsjechen hun schoenen uit. De bezoeker krijgt dan
pantoffels of loopt op kousevoeten rond. Omdat u een buitenlandse gast bent,
zal men u dikwijls toestaan de schoenen aan te houden.
Ga niet onaangekondigd op bezoek!
- Fooien: Drinkgeld geven is een kunst: niet te weinig, niet
teveel. In Japan is dat eenvoudig, men geeft of
ontvangt er nooit drinkgeld, het wordt er als
onwaardig beschouwd. In de VSA daarentegen geldt het
vaste tarief van 15% in restaurants. Elders in de
wereld is dat niet zo duidelijk. De Tsjechen passen de volgende regel toe: afronding
naar boven. Gewoonlijk naar een hoger tiental, geen
honderdtal. Geef als reiziger een fooi van 5 tot 8%.
Nooit overdrijven! En ben je niet tevreden, geef je
geen fooi. Fooien geeft men aan obers, portiers,
kamermeisjes, bagagedragers, taxichauffeurs ...
Een fooi (vooraf) garandeert natuurlijk geen perfecte bediening, maar soms helpt het wel (vooral op hotel
bij een meerdaags verblijf).
- Gidsen zijn er in vele "soorten". Een
fooi geef je alleen maar als je tevreden bent over de
geleverde prestatie. Een vaste museumgids (verplicht
in talrijke burchten en kastelen) geef je 10 kronen.
Maak je gebruik van de diensten van een reis- of
stadsgids, dan bepalen faktoren als vriendelijkheid,
vakbekwaamheid en dienstverlening het fooibedrag.
- Restaurant De
man gaat een restaurant of café altijd eerst binnen, nooit de vrouw. En dat
heeft niets met opschepperij of hegemonie te maken, maar betekent gewoon dat
de vrouw niet "vrij" is. Tsjechische vrouwen staan er ook op dat
de man als eerste binnengaat. Wil je de ober roepen, doe dat dan met een
discrete wenk.
- Lege borden worden meteen afgeruimd, ook als je
disgenoten de maaltijd nog lang niet beëindigd
hebben. Voor Tsjechen is dat heel normaal. Voor ons is
dat wennen. Ons gebruik om met afruimen te wachten tot
iedereen de maaltijd heeft beëindigd, zullen Tsjechen
als ongepast ervaren.
- Neem geen glazen, asbakken of zelfs bierviltjes
ongevraagd mee. Dat wordt als diefstal beschouwd en
kan u in ernstige moeilijkheden brengen.
- Drank en eetgelegenheden: Vrijwel in elke drankgelegenheid kan men
(eenvoudig) eten. Zo ook kan men in de eetgelegenheden
terecht voor alleen maar een glaasje.
- Restaurace - een traditioneel
restaurant (geen kwaliteitsaanduiding)
Vinárna - wijnherberg (vino = wijn);
dikwijls een beter restaurant.
Kavárna - koffiehuis (káva =
koffie); men kan er ook wijn of bier bestellen,
gebakjes en lichte maaltijden (broodjes, slaatjes)
Pivnice - bierherberg (pivo = bier);
eenvoudige gerechten als goelasj en varkensvlees met
zoetzure kool en knoedels verkrijgbaar
Vinný sklep - wijnkelder (maar
dikwijls bovengronds; interieur dikwijls met hout
afgewerkt)
Hospoda - buurtcafé
Hostinec - buurtcafé, idem als
hospoda
Bufet - lichte maaltijden, aan een
buffet verkrijgbaar, die men staande aan hoge
tafeltjes opeet
Jídelna - letterlijk eetzaal;
dikwijls een gelegenheid waar bedrijfspersoneel 's
middags gaat eten (en betaalt middels maaltijdbonnen)
Občerstvení - verfrissingen;
kiosken waar men gebraden worsten, hamburgers en
broodjes en drankjes te koop aanbiedt
- Maaltijdkeuze en prijzen: Uw maaltijd stelt u zelf samen. U kiest een
hoofdgerecht, maar de aardappelen, rijst of frieten
moet u apart bestellen. Die zijn immers niet in de
prijs van het hoofdgerecht begrepen. En daar bij kun
je nog een slaatje nemen, bijvoorbeeld šopský
salát (een slaatje bestaande uit komkommer,
tomaat, paprika en bestrooid met geitenkaas). De meest typisch Tsjechische maaltijd bestaat uit
varkensvlees met zoetzure kool (gezoete zuurkool) en
knoedels (knedliky).
- Buiten aan de restaurants hangt verplicht een
prijslijst. Daarop is ook het gewicht (in grammen) van
de hoeveelheid vlees of vis aangegeven. Die
hoeveelheid zou minstens 150 g moeten bedragen, tenzij
je met een kleine portie tevreden bent. Tegenwoordig
afficheren vele restaurants in Praag
"toeristenmenu's" aan zo'n 80 kronen. Reken
maar dat je dan weinig krijgt.
- Staan er versnaperingen op de tafel (nootjes,
gezouten koekjes e.d.) en u eet daarvan, dan moet u
dat ook betalen. In veel restaurants rekent men
tegenwoordig ook het couvert aan.
- De prijsverschillen tussen restaurants in Praag en
op het platteland zijn zeer groot.
Sinterklaas - Op 6 december brengt
de sint, vergezeld van een duivel (en niet van Zwarte Piet) en een
engel ,
een bezoek aan de kinderen. Sinterklaas heeft geen
speelgoed (kadootjes) bij zich, wel wat snoepgoed voor
de kinderen. Het gebruik om een schoen (weken vooraf)
voor de sint klaar te zetten, is onbestaande in
Tsjechië.
Kerstmis -
Kerstmis (vánoce) duurt drie volle dagen (winkels
gesloten!). In de huiskamer wordt een versierde
kerstboom met daaronder een kerststalletje ("betlem")
opgesteld. De dag voor kerstmis eet men alleen 's
avonds. Dat is dan de traditionele kerstmaaltijd, die
uit karper bestaat (soep en hoofdgerecht). Na de maaltijd worden
de cadeautjes, die onder de kerstboom liggen,
uitgepakt. Tijdens de kerstperiode legt men bezoeken
af (familieleden, vrienden) en eet men speciale
zelfgebakken kleine heerlijke koekjes.
Pasen - Met pasen (velikonoce)
versiert men de woning met kunstig beschilderde eieren,
popjes uit maisstro en bloemen. Vooral in Moravië mogen
de jongens op paasmaandag de meisjes met een uit
wilgetenen gevlochten zweepje symbolisch slaan. De meisjes geven de jongen van hun
voorkeur een paaseitje en mogen de andere jongens met
een emmer water helemaal nat gieten.
Verjaardag - Belangrijker dan de
verjaardag is de naamdag (svátek).
Op iemands naamdag geeft men een kleinigheid als
kadootje.
De werkdag begint om 8.00 uur of vroeger en eindigt
tussen 15.00 en 16.30 uur. De jongste jaren hebben
veel buitenlandse ondernemingen in Tsjechië een
westers werkritme ingesteld, maar daar houden de
Tsjechen niet zo van. Man en vrouw gaan uit werken. De
grootmoeder (babička) past dan op de
kinderen. Vele mannen hebben na gedane arbeid nog een
tweede "job", meestal in het zwart. Voor
veel gezinnen is dat uit bittere noodzaak.
Weekend Voor veel Tsjechen begint het weekeind reeds op
vrijdagmiddag (een erfenis uit de kommunistische
tijd). De meeste overheidsdiensten sluiten dan. Met
volgeladen auto's of met trein of bus vertrekken veel
families dan naar het platteland, waar ze over een
(eigen) weekeindhuisje (chata of chalupa)
beschikken. Meestal is dat een klein eenvoudig,
zelfgetimmerd barakje. Kenmerkend zijn de moestuintjes
bij de weekeindhuisjes. Daar kweken de Tsjechen eigen
groenten. Tijdens het weekeind maakt men wandeltochten
of beoefent men een van de talrijke populaire water-
(zwemmen, kanovaren, rafting enz.) en andere sporten.
In Praag en op door buitenlanders druk bezochte
plaatsen (Karlštejn, Karlovy Vary enz.) gelden twee
tarieven, een voor Tsjechen en een voor buitenlanders.
Zowel particulieren (restaurant- en hoteleigenaars,
taxichauffeurs e.a.) als de overheid (beheerder van
musea, burchten en kastelen) bezondigen zich hieraan.
Zij beweren dat het overal elders in de wereld een
normale praktijk is. O ja? Het zou wels eens een
gezegde kunnen worden: "Pas op, of je wordt
bestolen zoals in Praag".
De redenering gaat als volgt: "zelfs de tarieven
voor buitenlanders zijn aan de lage kant, gemeten aan
Westerse prijzen; daarenboven zouden wij anders niet
voldoende inkomsten hebben om de kosten te
dekken".
Op 13 januari 1999 kreeg de Tsjechische
procureur P.H. van de rechter gelijk. De Galerie van de
Hoofdstad Praag moest de procureur het teveel betaalde
toegangsgeld terugbetalen.
De procureur bezocht in mei 1998, met een groepje
Duitstalige collega's, het kasteel Troja in Praag. Hij
wou kaartjes kopen aan de Tsjechische prijs van 50
kronen, maar de bediende verlangde van de collega's het dubbele omdat "buitenlanders rijker
zijn". Na enig over en weer gepraat, betaalde de procureur
het verlangde bedrag. Nadien nam hij contact op met de
conservator, die het personeelslid echter in
het gelijk stelde. De procureur besloot klacht neer te
leggen.
Aangezien de Tsjechische wet de praktijk van dubbele
tarifiëring niet expliciet verbiedt, baseerde de procureur
zijn klacht op "opzettelijke schending
van het moreel fatsoen" of m.a.w. onaanvaardbaar
gedrag onder eerlijke en rechtschapen burgers, wat wel
strafbaar is.
En de distriktsrechter gaf hem gelijk: een dubbele
tarifiëring was onrechtvaardig omdat de galerie voor
de hogere prijs geen extra dienst(en) leverde. Zo
kregen de buitenlanders bijvoorbeeld geen
vertaler/gids ter beschikking noch een brochure in hun
taal. Een hoger toegangsgeld kan slechts worden
gerechtvaardigd door een extra dienstverlening, aldus
de rechter.
In de Europese Unie is een dubbele tarifiëring op
basis van nationaliteit uit den boze. Wil de
Tsjechische Republiek bij de EU aansluiten, zal het de
wetgeving terzake moeten aanpassen.
Het beste voorbeeld van prijsdiskriminatie geeft het
Joods Museum in Praag: buitenlanders betalen er 300
kronen, Tsjechen 65 kronen. Zeer dikwijls is de prijs
voor Tsjechen, op een eenvoudig stuk papier, voluit
als woord geschreven. Bijvoorbeeld čtyřicet
en dat betekent veertig, maar u als buitenlander
wordt geacht dat niet te kunnen (mogen) lezen. Zou er
40 staan, zou er bij u een licht kunnen opgaan, maar
dat is niet de bedoeling.
Ook de Tsjechische afdeling van Eurolines, die
busverbindingen tussen Europese steden verzorgt, past
deze praktijk toe. Wil je een kaartje Praag-Brussel of
Praag-Amsterdam, betaal je meer dan de Tsjechen, ja
zelfs meer dan in Brussel of Amsterdam voor dezelfde
rit bij diezelfde Eurolines! In de winkels in het
toeristisch centrum van Praag, betalen Tsjechen (veel)
minder dan de aangegeven prijs ("O, u bent
Tsjech, dan kost het u slechts zoveel").
(The Prague Post, 27 januari, 24 maart 1999; Prager
Zeitung 28 januari, 29 april, 6 mei, 20 mei 1999)
Noot - De Galerie van de Hoofdstad
Praag heeft de toegangsprijs voor het kasteel Troja
aangepast. Wat dacht je? Iedereen betaalt nu het hoge
tarief van 100 kronen, ook de Tsjechen. Natuurlijk was
het omgekeerde effekt beoogd. Stel je voor dat men in
jouw land de prijzen aanpast aan de Amerikaanse
standaard zonder loonsverhoging!
Het Tsjechische ministerie van binnenlandse zaken
heeft laten weten de dubbele tarifiëring niet te
willen verbieden. Een verbod zou, zo luidt het, immers
kunnen leiden tot prijsverhoging, wat
vreemdelingenhaat zou aanwakkeren. In Tsjechië
bestaat nu een vrijemarkteconomie. Daarenboven, aldus
de woordvoerder, aanvaarden de buitenlandse bezoekers
dit systeem, ze reclameren niet. Het ministerie past
deze verwerpelijke praktijk reeds jaren toe en poogt
zich nu te verdedigen.
Laat ons duidelijk wezen: de meeste Tsjechen hebben
met deze praktijk niets te maken. Ze is kort na de
Fluwelen Revolutie (eind 1989) ingesteld door degenen
die contact hebben met de toeristen (overheid als
museum- en kasteelbezitter, particulier als hotel-,
restaurant-, bedrijfs- of winkeleigenaar), de nieuwe
rijken dus. De extra inkomsten uit de dubbele tarifiëring
worden niet of sterk geminimaliseerd aan de
belastingsdienst aangegeven. Of zoals de voormalige
eerste minister V. Klaus zo'n twee jaar geleden
tijdens een televisiedebat zei: wit geld, zwart geld,
geld is geld. Tsjechische vrienden, jullie schaden
jullie reputatie in het buitenland.
bron:
www.agoract.cz
|
